01De zes lagen van TRACES.
Een betrouwbaar AI‑systeem is geen slim model met een tekstvak, maar een reeks lagen eromheen: waar komen de antwoorden vandaan, wat mag het systeem beweren, wat wordt gefilterd, wie mag wat, wat wordt vastgelegd, en wie keurt goed voordat iets telt. We leggen elk AI‑systeem dat je gebruikt langs die lagen en benoemen per laag: aanwezig, half, of afwezig. Elk bekend AI‑incident, van de luchtvaartchatbot die een niet‑bestaande korting toezegde tot de krant met verzonnen citaten, is terug te voeren op precies zo'n ontbrekende laag. Die les gebruiken we: niet om bang te maken, maar om aan te wijzen.
02De bewijsstukken.
Wat kun je vandaag laten zien en wat ontbreekt: een AI‑gebruiksbeleid, een overzicht van welke systemen je gebruikt en waarvoor, afspraken met leveranciers over jou gegevens, de privacytoets waar die nodig is, en het bewijs dat je mensen weten wat ze doen (die plicht loopt al). Getoetst aan wat er in jouw wereld feitelijk wordt uitgevraagd: onderwijs, onderzoek, uitgeven en advies hebben elk hun eigen eisen, en die kennen we.
03De mensen.
Werkt de goedkeuring echt, of wordt er blind afgevinkt? Houdt het systeem je mensen scherp, of neemt het ongemerkt het denken over? Dit is het deel van de toets dat vrijwel niemand doet, en voor een organisatie die van denken leeft misschien wel het belangrijkste.