De paragraaf over AI komt in de offerte, hetzij omdat de opdrachtgever erom vraagt, hetzij omdat het bureau hem uit zichzelf toevoegt. En vrijwel altijd staat er hetzelfde in. Een verzonnen, maar herkenbare voorbeeldzin:
"Wij zetten AI verantwoord, transparant en conform geldende wet- en regelgeving in, onder menselijk toezicht."
Elk woord daarvan kan waar zijn. Alleen valt er niets mee te doen. De opdrachtgever kan het niet naast de offerte van een ander bureau leggen, kan er in de uitvoering niet op terugvallen en kan er bij een probleem geen vraag aan koppelen. En voor het bureau zelf is het erger: de zin belooft iets wat niemand heeft afgesproken.
Waarom zo'n paragraaf leeg blijft
Dat komt niet doordat bureaus iets verbergen. Er staat geen feit in omdat er op het moment van schrijven geen feit ligt. De paragraaf beschrijft een bedoeling ("verantwoord"), terwijl de opdrachtgever wil weten wat er gebeurt. Wie dat niet weet op te schrijven, schrijft een bedoeling.
Opdrachtgevers weten inmiddels ook waarom ze het willen weten. In 2025 moest Deloitte Australia een deel van de vergoeding voor een rapport voor het Australische ministerie van Werkgelegenheid terugbetalen, nadat in dat rapport verzonnen verwijzingen en een verzonnen rechterlijk citaat waren gevonden. In de gecorrigeerde versie kwam een verwijzing naar generatieve AI in de bijlage te staan. Dat is de vraag die opdrachtgevers sindsdien kunnen stellen: waar zat dit, en wie heeft het gezien?
Wie voor een overheid schrijft, kan ook de modelcontractbepalingen van de Europese Commissie lezen. De Commissie publiceerde op 5 maart 2025 een bijgewerkte versie van de EU-modelclausules voor de inkoop van AI-oplossingen, met een volledige versie voor hoog-risicosystemen, een lichte versie voor de rest en een toelichting. Ze zijn vrijwillig. Ze zijn bedoeld om publieke kopers te helpen AI-oplossingen in te kopen die betrouwbaar, eerlijk en veilig zijn. Wie voor zo'n koper schrijft, kan zijn offerte er dus aan spiegelen.
De paragraaf in vier zinnen
SEAL beschrijft waar in kenniswerk de herleidbaarheid verloren gaat. Dat maakt het meteen een bruikbaar geraamte voor de paragraaf.
SEAL beschrijft de vier fasen die kenniswerk doorloopt: Source, Edit, Approve, Launch. In elke fase kan de herleidbaarheid van een bron verloren gaan, en de zwakste fase bepaalt wat het werk waard is.
Schrijf per fase één zin, en laat die de vraag van de fase beantwoorden.
Source (waar komt de informatie vandaan, en bestaat die bron werkelijk?): "Bij elke feitelijke bewering in het rapport leggen wij vast welke bron eronder ligt en wie die heeft gecontroleerd. Het bronbestand leveren wij op verzoek mee."
Edit (dekt de bron de tekst na bewerking nog?): "Een goedkeuring hangt aan de passage waarop die slaat. Wordt de passage herschreven, dan nemen wij hem opnieuw door."
Approve (wie heeft de inhoud getoetst, met welke vakkennis, en waarop?): "[Naam, functie] toetst de conclusies en aanbevelingen, met de bronpassage ernaast, en legt de uitkomst vast."
Launch (wie geeft het werk vrij, en met welk zicht?): "[Naam] geeft het rapport vrij, en pas wanneer de drie punten hierboven zijn afgerond."
Daar zet je één zin onder over wat AI bij jullie wel en niet doet. Bijvoorbeeld: "Wij gebruiken AI om bronnen te doorzoeken en eerste versies van tekstdelen te maken. Conclusies en aanbevelingen schrijven wij zelf." Dat is een grens die je kunt aanwijzen, en dus een grens waar de opdrachtgever je op kan aanspreken.
Het zijn vijf zinnen, ongeveer honderd woorden. Kort, en je kunt er veel mee.
Schrijf alleen wat je doet
Dit is de enige harde regel. Elke zin moet iets zijn waarvan je een jaar later kunt laten zien dat het gebeurd is. Legt jullie werkwijze nu nog geen bron per bewering vast, schrijf die zin dan niet, of schrijf hem pas na een proef van twee of drie opdrachten. Een zin die niet klopt, is erger dan een zin die ontbreekt: hij staat in een offerte, en een offerte is een toezegging.
Het is verleidelijk om de zinnen te laten klinken als een systeem. Doe dat niet. "Bij ons doet [Naam] dat" is sterker dan "er vindt een toetsing plaats". Een naam is iets wat een opdrachtgever kan terugvinden.
Hetzelfde geldt voor een tool. Gebruiken jullie een systeem dat bij elke bewering de bron toont en een goedkeuring koppelt aan de passage, dan mag dat erin. In TRACES zijn dat de lagen Trail en Retrieval. Maar noem dan wat het systeem doet, niet de merknaam.
Drie vragen voor wie de paragraaf leest
Staat er een offerte met zo'n paragraaf op je bureau? Dan zijn dit de drie vragen die een antwoord opleveren:
- Wie? Staat er een naam of een functie bij de toetsing en bij de vrijgave? Zonder naam toetst niemand.
- Waarop? Wat wordt er precies nagelopen: de bron, de passage, of alleen "de inhoud"?
- Hoe zien we het? Kunnen jullie bij de oplevering een voorbeeld van het bronbestand krijgen, met namen weggelaten waar dat moet?
Een bureau dat de eerste twee in de offerte beantwoordt, heeft meestal ook het derde klaar.
Wat je deze week kunt doen
- Pak de AI-paragraaf uit je laatste offerte of aanbesteding.
- Streep elke zin door waar je een jaar later niet kunt laten zien dat het gebeurd is.
- Schrijf per fase van SEAL één zin op die klopt voor de manier waarop je nu werkt. Ontbreekt een fase, schrijf dan niets en zet het op je lijst.
- Zet er namen bij: wie toetst, wie geeft vrij.
- Laat een collega die het project niet kent de paragraaf lezen en vragen waar hij wat zou kunnen controleren.
De fase waarvoor je geen zin kunt schrijven, is waarschijnlijk ook de fase waar jullie werk lekt.
Bronnen
- Europese Commissie, Public Buyers Community (5 maart 2025). Updated EU AI model contractual clauses now available. public-buyers-community.ec.europa.eu
- Cyber Daily (2025). Deloitte to refund government after using AI in $440,000 report. cyberdaily.au
- City AM (2025). Deloitte refunds Australian government after AI 'made up citations' in report. cityam.com